Wettelijk verplichte opleidingen voor de sector ouderenzorg, VVT en gehandicaptenzorg

De ouderenzorg, verpleging, verzorging en thuiszorg en de gehandicaptenzorg bieden in Nederland werk aan ongeveer 600.000 mensen. De sector omvat verpleeghuizen, woonzorgcentra, thuiszorgorganisaties en instellingen voor gehandicaptenzorg, met grote organisaties als 's Heeren Loo, Cordaan, Zorggroep Noordwest-Veluwe, Amsterdam UMC-gelieerde zorgorganisaties en Buurtzorg. De vergrijzing stuwt de vraag structureel: het aantal 80-plussers in Nederland verdubbelt de komende decennia, terwijl het personeelstekort in de sector tot de grootste van de arbeidsmarkt behoort.

De belangrijkste risico's zijn ergonomisch en biologisch. Het verplaatsen van cliënten bij transfers, wassen en wisselligging is de belangrijkste oorzaak van klachten aan rug, nek en schouders en valt onder hoofdstuk 5 van het Arbobesluit, dat de werkgever verplicht fysieke overbelasting te voorkomen. Scholing in tiltechniek en de beschikbaarheid van tilliften, glijzeilen en hoog-laagbedden zijn erkende beheersmaatregelen, uitgewerkt in de praktijkrichtlijnen van de sector. Blootstelling aan biologische agentia bij verzorging en verpleging valt onder hoofdstuk 4 van het Arbobesluit.

Lichamelijke en verbale agressie door cliënten met cognitieve aandoeningen zoals dementie is een gedocumenteerd en toenemend risico dat onder psychosociale arbeidsbelasting valt en verplicht in de risico-inventarisatie en -evaluatie moet worden opgenomen; scholing in de-escalatie en nazorg gelden als effectieve maatregelen. Daarnaast spelen gevaarlijke stoffen door geconcentreerde reinigings- en desinfectiemiddelen, en een verhoogd brandrisico in gebouwen met minder mobiele bewoners. De bedrijfshulpverlening op grond van artikel 15 van de Arbeidsomstandighedenwet moet daarop worden afgestemd, met een ontruimingsplan dat rekening houdt met bedgebonden bewoners en met periodieke oefening. Bij een hartstilstand bepalen reanimatie en een AED binnen zes minuten de overlevingskans.